Donderdag is ‘nine eleven’ 13 jaar geleden. Dreigt een aanslag? Is de wereld nu onveiliger?

Na de hete zomer van 2014 vragen velen zich ‘bij de koffie automaat’ af of de wereld onveiliger is geworden. Vooral de gruwelvideo’s die vanuit het IS kalifaat tot ons komen, met ook nog eens de mededeling dat IS met aanslagen naar ons toe zal komen, jagen ons de stuipen op het lijf. Eén mens onthoofden, en dan nog één, is vreselijk maar nog vreselijker en niet goed te bevatten is waar IS nog meer toe in staat is. We weten het niet en voelen ons collectief onzeker.

Toch zijn deze gevoelens niet uniek. In de paniekdagen en zelfs maanden na 11 september 2001 dachten wij ook dat ieder moment een grootschalige aanslag in de Verenigde Staten, of elders in het westen kon plaats vinden. Die hele sfeer van werd toen treffend beschreven door Maureen Dowd in de New York Times : Nog maar kort geleden leefden wij in een paradijs van onbeduidende zaken, wij wentelden ons in een beroemdhedencultuur, het consumentendom en doorbraken in de kosmetische chirurgie. Nu leven wij in een paranoia van onbeduidende trivialiteiten, ons zorgen makend over potentiële dodelijke dreigingen in het leven van alledag – een brief open maken, reizen met een trein of een vliegtuig, een winkelcentrum of een football stadion bezoeken… De president zei gisteren nog dat onze natie in gevaar is, er aan toevoegend dat we weer ons leven moesten oppakken, dat we weer moesten gaan winkelen, reizen en plezier maken. Maar hoe kunnen we?’

Eerder waren er ook talloze momenten van ‘to be or not to be’. Denk aan de Cuba-crisis. Als de regering Kennedy naar de top-generaals had geluisterd was er een grote kans geweest op een (alles? verwoestende kernoorlog. En wat wreedheden betreft: die zijn helaas van alle tijden. Van de ‘killing fields’ in Cambodja tot en met de Christenen die in het oude Rome levend voor de leeuwen werden gegooid.

Ik kan nog wel even verder relativeren. Wie het aantal oorlogen en gewapende conflicten in de wereld telt, moet vaststellen dat die met de helft in vijftig jaar tijd zijn afgenomen. Voor het eerst in de wereldgeschiedenis hebben we in onze tijd ook, en dan met name in Nederland, een instrumentarium waarmee oorlogen voorkomen kunnen worden. De hoven in het Vredespaleis hebben aantoonbaar tientallen oorlogen en gewapende conflicten met vreedzame arbitrage kunnen voorkomen.

Natuurlijk is het kwaad van oorlog en terreur nog lang niet uitgebannen. Maar voor de overgrote meerderheid van gematigden op deze aarde is dat instrumentarium van hoven en tribunalen relevanter dan ooit. Juist nu want ondanks alle relativeringen zijn er een aantal ontwikkelingen die de wereld de laatste jaren wel degelijk gevaarlijker hebben gemaakt.

Het aantal oorlogen mag dan zijn afgenomen maar gewelddadige ‘non-state actors’ als tribale milities en onzichtbare terroristische cellen zijn veel moeilijker controleerbaar geworden. De strijd die Obama met zijn nieuwe coalitie heeft aangekondigd tegen het IS kalifaat is een goed voorbeeld. Zo’n gedeelde NAVO en regionale Midden-Oosten en Golfstaten coalitie kan op de langere termijn een slimme strategie zijn. Maar wat nu te doen? Echt effectieve luchtaanvallen zijn alleen mogelijk als professionele geheime agenten op de grond preciese informatie kunnen geven. Op z’n minst gaat de opbouw van zo’n ‘informatie leger’ maanden duren. Het centrum van de macht van IS ligt in Syrië. Obama heeft nu de beslissing genomen de gematigde oppositie, het Vrije Syrische Leger, van wapens te voorzien. Maar ook dat gaat maanden duren. Ondertussen bezit IS over een hoeveelheid gestolen (Amerikaanse) wapens die gelijk staat aan die van drie zwaar bewapende divisies van het Amerikaanse leger. Obama hoopt op een gezamenlijk grondoffensief van de Koerden en soennitische milities maar onderling, ook tussen de twee Koerdische milities, is er veel wantrouwen en zelfs gewapende strijd. Richard Haass, president van de Council on Foreign Relations, spreekt al met al van een ‘Big, big Enterprise voor Obama’.

Kortom, in ieder geval is IS de komende maanden nog een groot gevaar. Misschien zelfs wel de komende jaren. (Obama’s plan dat hij woensdagavond aankondigt zou uitgaan van in ieder geval drie jaren) En dat maakt mensen ‘bij de koffie automaat’ behoorlijk zenuwachtig.

En dan nog die duizenden Amerikaanse en Europese IS strijders die eens weer zullen terugkeren naar hun thuislanden. Hoe hen te controleren? Positief is dat we leven in een high tech wereld van Big Data. Veiligheidsdiensten weten meer dan wij. Dat is wel eens in het kader van de privacy een beangstigende gedachte maar in dit geval ook iets van een geruststelling. Peter Berger, befaamd terrorisme expert in de Verenigde Staten, schrijft in de NYT dat in Somalië honderden Europese en Amerikaanse strijders jarenlang bij het aan Al Qaida gelieerde terroristennetwerk Al-Shabaab actief waren. Alle aanslagpogingen van deze terroristen in het westen zijn voorkomen.

Het is al met al natuurlijk geen fraai verhaal voor de wereld waarin wij leven. Logisch dat velen bezorgd kijken naar deze donderdag 11 september, de ‘ideale dag’ voor terroristen om een grote aanslag te plegen. Als dat zou gebeuren, is de schrale troost dat de ‘redelijke’ landen en internationale organisaties op deze aarde een ongekende solidariteit zullen vertonen.

Posted in Laatste nieuws.