Mijn NRC artikel: Trump en opzeggen Irandeal. Een nieuwe George W.Bush.

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/05/09/verbroken-iran-deal-is-recept-voor-chaos-in-regio-a1602452

Natuurlijk, de geschiedenis herhaalt zich nooit op precies dezelfde wijze. Maar dat Donald Trump dinsdagavond Iran aanwees als de grootste schurkenstaat leek erg op wat president George W. Bush over het Irak van Saddam Hoessein zei in 2003

Bush jr was in wezen ook een America First-president. Net als Trump de afgelopen maanden, trok Bush zich uit allerlei internationale verdragen terug, tot afgrijzen van Europese leiders. Na zijn eerste bezoek in juni 2001 aan Europa zei Bush tegen de conservatieve Amerikaanse journaliste Peggy Noonan: „Ik werd hevig bekritiseerd in de vergaderzaal met Europese leiders vanwege het opzeggen van het Kyoto-milieuverdrag en het anti-rakettenverdrag met Rusland. Ik heb hen keurig laten uitpraten, keek hen recht in de ogen maar ik gaf geen millimeter toe. Ronald Reagan zou trots op me geweest zijn. Standing tall, daar gaat het om.”

Reagan zou vast ook trots geweest zijn op Trump, die weer eens radicaal afstand neemt van het buitenlandbeleid van zijn voorganger. Barack Obama was de eerste Amerikaanse president die de almacht van de Verenigde Staten in een veranderende wereld relativeerde. Net als Reagan verhoogde Trump het Amerikaanse defensiebudget aanzienlijk. Reagan bestreed het evil empire van de Sovjet-Unie. Trump haalt net als Bush de War on Terror weer van stal. Amerika voert weer een echte Republikeinse machtspolitiek.

Dit alles opnieuw tot afgrijzen van Europa. Bij ingewikkelde kwesties zoals een nucleair Iran kiezen Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Nederland instinctief voor een politiek van ‘tijdelijk beheersen’; terwijl Trump en Bush de confrontatie zoeken. De VS hebben daar de machtsmiddelen voor. Militair was Saddam te elimineren.

Strenge economische sancties kunnen in Iran regime change bewerkstelligen, is het idee. Iran is immers een land dat nu al worstelt met economische en sociale problemen. Snel toenemende onrust waarvan de eerste tekenen middels demonstraties onlangs al zichtbaar waren kan het huidige bewind destabiliseren en zelfs ten val brengen. Met zo’n nieuw, desnoods militair bewind wil Trump wel een nieuw akkoord sluiten. Een plan B als alternatief voor de verbroken Iran deal is er volgens veel huidige critici niet in Washington maar dat zou dit scenario wel eens kunnen zijn.

Europeanen komen, zoals bekend, van Venus. Dat die tot overeenstemming komen met politici van Mars, lijkt in de beeldvorming onmogelijk. Toch had dat gekund als Amerika en Europese landen nuchter naar de controleerbare feiten hadden gekeken.

Eén zo’n feit is dat Iran in toenemende mate terrorisme en ander geweld exporteert naar Syrië, Irak en Jemen. Het heeft zijn ultracentrifuges om uranium op te werken ontmanteld maar niet vernietigd. Inspecties van het Internationale Atoomagentschap (IAEA) tonen tot nu toe geen overtreding van Iran aan, maar die inspecties mogen niet onaangekondigd gebeuren. En Iran kan elke inspectie sowieso rekken tot 24 dagen. Een staat die terrorisme sponsort en eerder zijn kernwapenprogramma geheim heeft proberen te houden, moet langdurig onder een vergrootglas worden gelegd.

Het is daarom terecht dat president Trump de weeffouten in de tijdelijke deal met Iran probeert te herstellen. Daartoe had Europa in een aanvullende of aangepaste verdragstekst een langere termijn moeten voorstellen, plus andere verscherpte maatregelen. Angela Merkel wilde daar echter niet aan. De Europese leiders hebben niet met één stem gesproken.

De verbroken deal kan heel goed tot escalatie leiden, met chaos in de regio tot gevolg, inclusief vluchtelingenstromen die wel Europa en niet de VS zullen bereiken. De tweedeling in de brede Midden-Oosten regio is alleen maar scherper geworden: de ‘Amerika’ coalitie met Israël, Saoedi-Arabië, de Golfstaten en Egypte versus de ‘Iran’ coalitie met Syrië en Rusland. Een vlot ingevoerd Iraans nucleair programma kan al direct leiden tot een militaire actie van met name de Iraanse aartsvijanden Israël en Saoedi-Arabië.
De Europese ‘hoofdaandeelhouders’ in het Iran-akkoord (Londen, Parijs, Berlijn) zinnen op mogelijkheden er zonder Amerika van te redden wat er te redden is. Stef Blok, de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, probeert via de VN-Veiligheidsraad nog in gesprek te komen met de Amerikanen Nederland is dit jaar immers lid van die raad. Goed bedoeld maar het zal allemaal weinig uithalen, want Europa spreekt nog altijd niet met één stem.
Europa slaat een schertsfiguur en is de facto vermorzeld door de cowboy-politiek van de Amerikaanse president. Er was een alternatief: het sterk opvoeren van vreedzame diplomatieke druk op Iran. Daarbij had Europa het initiatief kunnen nemen. Dat had eerder, en met meer inzet en realiteitszin, moeten gebeuren. Een gemiste kans.
Willem Post, Amerika-deskundige Instituut Clingendael

 

 

Posted in Laatste nieuws.